Độ pH của đất là gì? Tại sao cần quan tâm khi trồng trọt?
Độ pH của đất là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Tuy nhiên, nhiều nông dân, người làm vườn và kỹ sư nông nghiệp vẫn chưa thực sự hiểu rõ về pH trong đất và cách kiểm soát chỉ số này. Hãy cùng Indobio tìm hiểu về pH của đất và cách kiểm soát hiệu quả trong bài viết này.
Độ pH của đất là gì ?
Độ pH của đất là chỉ số phản ánh tính axit hoặc kiềm của đất, dựa trên nồng độ ion hydro (H⁺) trong dung dịch đất. Chỉ số này dao động từ 0-14, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hòa tan và hấp thu dinh dưỡng của cây trồng, cũng như hoạt động của vi sinh vật trong đất.
Phân loại đất trồng dựa trên độ pH đất:
- pH = 7: Đất trung tính, giàu dinh dưỡng, phổ biến ở Đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long,…
- pH < 7: Đất chua (pH < 4.0: đất phèn), nhiều sắt/aluminium độc cho cây, phổ biến ở Tây Nguyên, miền núi phía Bắc
- pH > 7: Đất kiềm (pH> 7.0 – 8.5: đất mặn, pH>8.5: đất mặn kiềm), nhiều natri, phổ biến ở ven biển miền Trung và miền Nam
Chỉ số pH của đất phù hợp cho cây trồng
Phần lớn các loại cây trồng phổ biến phát triển tốt trong khoảng pH từ 5,5 đến 7,5. Tuy nhiên, một số loại cây có khả năng thích nghi với mức pH thấp hơn hoặc cao hơn, tùy thuộc vào đặc tính sinh học của từng loài:
| Cây trồng | pH thích hợp | Cây trồng | pH thích hợp |
| Bắp (Ngô) | 5.7 – 7.5 | Trà | 5.0 – 6.0 |
| Bầu bí | 5.5 – 6.8 | Cây tiêu | 5.5 – 7.0 |
| Bông cải xanh | 6.0 – 6.5 | Thuốc lá | 5.5 – 6.5 |
| Cà chua | 6.0 – 7.0 | Thanh long | 4.0 – 6.0 |
| Cà phê | 6.0 – 6.5 | Súp lơ | 5.5 – 7.0 |
| Cà rốt | 5.5 – 7.0 | Ớt | 6.0 – 7.5 |
| Cà tím | 6.0 – 7.0 | Nho | 6.0 – 7.5 |
| Cải bắp | 6.5 – 7.0 | Mía | 5.0 – 8.0 |
| Củ cải | 5.8 – 6.8 | Mai vàng | 6.5 – 7.0 |
| Cải thảo | 6.5 – 7.0 | Lúa | 5.5 – 6.5 |
| Cam quýt | 5.5 – 6.0 | Chuối | 6.0 – 6.5 |
| Cao su | 5.0 – 6.8 | Khoai tây | 5.0 – 6.0 |
| Đậu đỏ (Đỗ tương) | 6.0 – 7.0 | Khoai lang | 5.5 – 6.8 |
| Đậu phộng | 5.3 – 6.6 | Hoa lan | 6.5 – 7.0 |
| Dâu tây | 5.5 – 6.8 | Hoa hồng | 5.9 – 7.0 |
| Đậu tương | 5.5 – 7.0 | Dưa chuột | 6.5 – 7.0 |
| Đồng tiền | 6.5 – 7.0 | Hành tỏi | 6.0 – 7.0 |
| Dưa hấu | 5.5 – 6.5 | Gừng | 6.0 – 6.5 |
| Xà lách | 6.0 – 7.0 | Dưa leo | 6.0 – 7.0 |
| Bông | 5.0 – 7.0 | Rau gia vị | 5.5 – 7.0 |
| Cây chè | 4.5 – 5.5 | Khoai mì (Sắn) | 6.0 – 7.0 |
| Hành tây | 6.4 – 7.9 | Cây bơ | 5.0 – 6.0 |
Cách kiểm tra độ pH của đất
Hiện nay, việc đo pH đất đã trở nên dễ dàng và thuận tiện hơn nhờ các loại máy đo và bút đo pH đất, với nhiều ưu điểm như:
- Cho kết quả nhanh và độ chính xác cao
- Sử dụng trực tiếp tại hiện trường
- Đo được nhiều lần, giúp tiết kiệm chi phí
Một số thiết bị đo pH đất phổ biến mà bạn có thể tham khảo:
- Máy đo pH đất Takagi : Nhỏ gọn, đo pH và nhiều thông số khác.
- Máy đo pH đất Takemura: Không cần pin, độ bền và chính xác cao.
- Bút đo pH đất Hanna: Nhỏ gọn, dễ mang theo, quy trình đơn giản.
Các bước đo pH cửa đất
Chuẩn bị mẫu đất: lấy đất ở độ sâu khoảng 10–20cm, nơi rễ cây hoạt động mạnh nhất. Làm ẩm đất (nếu đất quá khô), giúp tiếp xúc tốt hơn với đầu dò.
- Cắm đầu dò vào mẫu đất và chờ vài giây.
- Đọc kết quả hiển thị trên màn hình hoặc kim đồng hồ.
- Đo tại nhiều vị trí khác nhau để lấy giá trị trung bình.
Sau khi xác định được độ pH của đất, người trồng cần tiến hành cải tạo đất nếu mức pH chưa phù hợp với yêu cầu sinh trưởng của cây trồng.
Cách làm tăng độ pH của đất
Bón vôi là biện pháp phổ biến và hiệu quả nhất để nâng pH cho đất chua. Các loại vôi nghiền mịn (kích thước hạt khoảng 60–100 mesh) sẽ phản ứng nhanh hơn với đất, giúp cải thiện pH hiệu quả hơn.
Ngoài vôi nông nghiệp, một số vật liệu khác cũng có thể sử dụng để tăng pH đất, bao gồm:
- Tro bếp, tro gỗ
- Vỏ hàu nghiền
- Oxit magie (MgO), xỉ lò, canxi silicat
Các vật liệu này không chỉ giúp cải thiện độ chua mà còn bổ sung thêm khoáng chất cần thiết cho đất.
Cách làm giảm pH của đất
Để giảm pH của đất kiềm, người ta thường bổ sung các chất có tính axit hoặc các vật liệu hữu cơ có khả năng làm chua đất, bao gồm:
- Lưu huỳnh (S): Là chất được sử dụng phổ biến nhất. Khi bón vào đất, lưu huỳnh sẽ bị oxy hóa bởi vi sinh vật, tạo thành axit sunfuric, từ đó giúp hạ pH đất.
- Phân bón có gốc amoni: Như ammonium sulfate, ammonium nitrate hoặc urê. Quá trình oxy hóa amoni thành nitrat sẽ sinh ra axit, góp phần làm giảm pH đất.
- Chất hữu cơ: Như than bùn, phân hữu cơ hoai mục, giúp cải thiện độ chua của đất một cách từ từ và bền vững.
Lưu ý khi điều chỉnh pH
- Luôn kiểm tra lại pH sau mỗi lần bón vôi hoặc bổ sung chất axit để đảm bảo hiệu quả và tránh điều chỉnh quá mức.
- Thay đổi pH từ từ, không nên điều chỉnh quá nhanh hoặc quá nhiều trong một lần. Điều này có thể gây sốc cho cây trồng và làm xáo trộn hệ sinh thái đất.
Kết luận
Việc kiểm soát và duy trì chỉ số pH của đất ở mức phù hợp là một trong những bí quyết quan trọng giúp cây trồng khỏe mạnh, cho năng suất cao và tiết kiệm chi phí đầu tư. Với sự hỗ trợ của các loại máy đo độ pH đất hiện đại, người làm nông nghiệp và kỹ sư có thể dễ dàng theo dõi pH một cách chủ động và chính xác hơn bao giờ hết.
